Bioeconomy Tool Screengrab

Bioeconomi Cymru

21st January 2019

Comisiynwyd Anthesis i gefnogi WRAP Cymru i ddeall cwmpas a gwerth presennol bioeconomi Cymru, ac amcangyfrif ei werth posibl yn y dyfodol, yn ogystal â chreu adnodd mapio rhyngweithiol.

Canfyddiadau Allweddol
Ar hyn o bryd, mae’r bioeconomi trawsffurfiol yng Nghymru yn cyfrannu £2.5bn (4%) o gyfanswm y gwerth ychwanegol gros (GYG) a grëir yng Nghymru, sef £59.8bn
Mae bioeconomi Cymru wedi tyfu rhwng 2014 a 2016, gyda chynnydd o 4% mewn GYG, cynnydd o 7% yn y nifer o swyddi a chynnydd o hyd at 18% mewn trosiant, sy’n arwyddion o fioeconomi ar gynnydd

Cyflwyniad

Disgrifiwyd yr her i’r bioeconomi fel “y budd economaidd o gofleidio’r heriau [presennol] gyda datrysiadau biolegol” (Cyngor Ymchwil Biotechnoleg a Gwyddorau Biolegol/ Biotechnology and Biological Sciences Research Council [BBSRC], 2018 ). Comisiynwyd Anthesis i gefnogi WRAP Cymru i ddeall cwmpas a gwerth presennol bioeconomi Cymru, ac amcangyfrif ei werth posibl yn y dyfodol, yn ogystal â chreu adnodd mapio rhyngweithiol. Bydd hyn yn galluogi WRAP Cymru i weithio gydag eraill i hyrwyddo a chyflymu economi ar gyfer Cymru a fydd yn integredig ac yn adnabyddus yn fyd-eang, wedi’i seilio ar bio-gynnyrch a biodechnoleg.

Mae mudiadau sy’n cynrychioli rhanbarthau eraill yn y Deyrnas Unedig wedi ymgymryd â gwaith tebyg, megis BioVale yn Swydd Efrog a’r Hwmber a Zero Waste Scotland. Cydnabyddir y ddau erbyn hyn fel canolfannau rhagoriaeth sydd wedi cyrraedd màs critigol sydd bellach yn gyrru’r bioeconomi yn yr ardaloedd hyn gyda buddion mesuradwy i’r economïau lleol. Mae WRAP Cymru’n ymwybodol bod llawer o’r elfennau sy’n bresennol yn yr Alban ac yn Swydd Efrog eisoes ar waith yng Nghymru. Mae’r adroddiad hwn wedi casglu tystiolaeth o nifer o ffynonellau data a gwybodaeth arall sydd yn y parth cyhoeddus, er mwyn deall strwythur a graddfa bioeconomi Cymru.

1.1 Diffiniad

Gellir diffinio bioeconomi fel “cynhyrchu biomas a thrawsnewid adnoddau biolegol adnewyddadwy yn nwyddau â gwerth ychwanegol, megis bwyd, nwyddau biolegol a bio-ynni ” h.y. prosesau trawsffurfiol. Mae nifer o weithgareddau economaidd eraill sy’n cyflenwi’r elfen drawsffurfiol (yn uwch yn y gadwyn, fel gwasanaethau peirianwaith, pŵer neu wasanaethau ariannol) a’r rhai sy’n ychwanegu gwerth fel defnyddwyr y gweithgareddau trawsffurfiol ymhellach i lawr yn y gadwyn (yn cynnwys paratoi, pecynnu, cludo, a manwerthu cynnyrch bwyd neu ddiod). 

Ar y gweithgareddau trawsffurfiol yn unig y mae’r astudiaeth achos hwn wedi canolbwyntio, a gellir eu categoreiddio’n fras i ffitio’r sectorau canlynol:

  • Amaethyddiaeth a physgota: 
    • tyfu cnydau, 
    • magu a hela anifeiliaid, 
    • pysgota a dyframaeth;
  • Coedwigaeth a thorri a thrin coed: 
    • torri a thrin coed, tyfu coed a gweithgareddau coedwigaeth eraill,
    • cynhyrchu nwyddau papur a phren;
  • Cynhyrchu nwyddau bwyd, diod a thybaco;
  • Gweithgareddau dŵr ac adfer:
    • casglu, trin a chyflenwi dŵr,
    • carthffosiaeth,
    • adfer a rheoli gwastraff; 
  • Gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol: 
    • milfeddygaeth,
    • biodechnoleg,
    • bio-plastigion,
    • nwyddau bio-fferyllol,
    • bio-ynni; a
  • Gweithgynhyrchu arall fel nwyddau lledr a rwber. 

Nodwyd y codau dosbarthiad diwydiannol safonol (standard industrial classification/SIC) (gweler Atodiad 1) ac fe’u defnyddiwyd i ganfod busnesau perthnasol yn yr asesiad hwn ac yn yr adnodd mapio cysylltiedig.

1.2 Metrigau

Bwriad yr adroddiad hwn yw datblygu ar waith adroddiad y BBSRC yn 2016, a ddefnyddiodd nifer o ffactorau i asesu graddfa cyfraniad bioeconomi i’r Deyrnas Unedig gyfan. Fodd bynnag, darparwyd rhai metrigau ar lefel Cymru a mynegodd y rheiny fod bioeconomi trawsffurfiol wedi cyfrannu’r canlynol i economi Cymru yn 2014:

  • Gwerth ychwanegol gros (GYG): £2.4bn; 
  • Cyflogaeth: roedd 4.7% o’r swyddi yng Nghymru yn y bioeconomi trawsffurfiol (~66,000); a 
  • Throsiant: £4.4bn. 

Mae Anthesis wedi diweddaru’r metrigau hyn i roi gwaelodlin ar gyfer 2016 ac wedi llunio rhagamcanion hyd 2030 am sut y gallai pob un o’r sectorau gyfrannu i dwf y bioeconomi yn y dyfodol.

Canfyddiadau

2.0 Natur a graddfa bioeconomi Cymru

Dengys data’r Swyddfa Ystadegau Gwladol (Office for National Statistics/ONS) fod bioeconomi trawsffurfiol Cymru yn cynnwys nifer fawr o fusnesau bach. Mae busnesau micro a chanddynt rhwng 0 a 4 o gyflogeion yn cyfrif am 94% o holl fusnesau’r bioeconomi, a 99% o’r busnesau yn cyflogi llai na 20 o staff.

Mae cyfran y nifer o fusnesau bioeconomi fesul sector fel a ganlyn:

  • Amaethyddiaeth a physgota: 89.1%;
  • Coedwigaeth a thorri a thrin coed: 3.8%;
  • Cynhyrchu bwydydd, diodydd a thybaco: 1.4%;
  • Gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol: 1.2%;
  • Gweithgareddau dŵr ac adfer: 0.5%; ac
  • Eraill: 4.0%.

Dengys y metrigau canlynol sut mae pob un o sectorau’r bioeconomi yn cyfrannu at economi Cymru. Mae’r fethodoleg, y tybiaethau a’r ffynonellau data a ddefnyddiwyd i’w hamcangyfrif i’w gweld yn Atodiad 2.

2.1 Gwerth ychwanegol gros (GYG)

Cyfrannodd y bioeconomi trawsffurfiol £2.5bn (4%) at GYG cyffredinol o £59.8bn i Gymru yn 2016. Dyma gynnydd o 4% ar y ffigur GYG ar gyfer 2014 a nodwyd yn adroddiad y BBRSC. Amcangyfrifir y gallai’r gwerth dyfu gan 8% i £2.7bn erbyn 2030.

Cynhyrchu bwydydd, diodydd a thybaco yw’r sector mwyaf, yn cyfrif am 56.4% o’r GYG a grëir gan y bioeconomi trawsffurfiol. Cyfran cymharol isel a gyfrannir gan y sector gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol, sef 2.7%, ond rhagwelir twf mwy yn y sector hwn nag unrhyw un o’r lleill, ac felly erbyn 2030, gallai fod yn cyfrannu 8.0%.

Y sector amaethyddiaeth a physgota yw’r unig sector lle rhagwelir dirywiad,  ond gan mai dim ond 12% mae’n ei gyfrannu i’r GYG, rhagwelir cynnydd cyffredinol i fioeconomi Cymru trwy dwf mewn sectorau eraill. Mae’r sector coedwigaeth a thorri a thrin coed yn cyfrannu 15%, a’r gwasanaethau dŵr ac adfer (sy’n gysylltiedig â bio-wastraff) yn cyfrannu 13%.

2.2 Cyflogaeth

Yn 2016, nodwyd bod 5% o’r swyddi yng Nghymru yn y bioeconomi trawsffurfiol, sef 70,650. 

Y sector mwyaf o ran cyflogaeth yw amaethyddiaeth a physgota, a ddarparodd 56.5% o’r swyddi o fewn y bioeconomi trawsffurfiol yn 2016. Fodd bynnag, rhagwelir dirywiad yn y sector hwn, a gan mai hwn yw’r sector pennaf o ran cyflogaeth ar hyn o bryd, y rhagamcan cyffredinol yw y bydd y bioeconomi yn creu llai o swyddi yng Nghymru dros amser (lleihau gan 10% erbyn 2030), fel dengys Ffigur Ffigur 4. Mae hyn er gwaethaf twf yn yr holl sectorau eraill.

Y cynnydd mwyaf a ragwelir yw yn y sector gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol, gyda thwf o dros 200% (2.3k i 6.8k) erbyn 2030. Erbyn 2030 gallai ei gyfran o’r gyflogaeth fod yn 10.8% o’i gymharu â 5.2% ar hyn o bryd.

2.3 Trosiant

Cyflwynir amrediad ar gyfer trosiant, oherwydd natur a dadansoddiad y data sydd ar gael (gweler Atodiad 2 i weld y fethodoleg). Amcangyfrifwyd trosiant o rhwng £3.7bn a £5.2bn i fusnesau o fewn y bioeconomi yn 2016, ac ystyriwyd bod yr amrediad uchaf yn oramcangyfrif gan y bydd yn cynnwys busnesau nad ydynt yn berthnasol i’r bioeconomi. 

Eto o ganlyniad i uchafiaeth y sector amaethyddiaeth a physgota a’r dirywiad a ragwelir, tybir y bydd y trosiant cyffredinol yn lleihau i rhwng £3.3 a £4.9bn erbyn 2030.

Gan eithrio’r ‘diwydiannau ychwanegol posibl’, mae hyn yn dangos bod amaethyddiaeth a physgota yn cyfrannu 62.9% o’r trosiant ar hyn o bryd, ond gallai hynny leihau i 44.8% erbyn 2030. Disgwylir i’r holl sectorau eraill gynyddu o ran gwerth ac fel cyfran o’r cyfanswm.

Casgliadau

Dengys ein dadansoddiad dwf yn y sectorau bioeconomi trawsffurfiol yng Nghymru rhwng 2014 a 2016, mewn GYG (cynnydd o 4%), swyddi (cynnydd o 7%) a throsiant (cynnydd o hyd at 18%), sy’n dangos bioeconomi ar gynnydd.

Mae rhagolygon ar gyfer y tymor hwy (hyd 2030) yn awgrymu twf parhaus o 8% yng nghynnydd y GYG, a thwf cydadferol mewn sectorau gwerth ychwanegol fel cynhyrchu bwydydd, diodydd a thybaco (5% o dwf), ac yn enwedig mewn sectorau technoleg fel gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol (226% o dwf) yn gwneud mwy na chydbwyso’r dirywiad posibl mewn busnesau traddodiadol megis amaethyddiaeth a physgota. 

Ategir hyn hefyd yn y twf cadarn a ragwelir mewn swyddi yn y sectorau sydd ar gynnydd, yn enwedig yn y sectorau gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol, a fydd yn fwy na 200% (2.3k i 6.8k) erbyn 2030, a rhagolygon twf trosiant yn y sectorau gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol; gwasanaethau dŵr ac adfer; a chynhyrchu bwydydd, diodydd a thybaco.

Nid yw’r modelu a gynhaliwyd yn rhoi ystyriaeth i effaith unrhyw ymyraethau polisi posibl y gellid eu rhoi ar waith i symbylu’r bioeconomi ymhellach fyth.